Waarom leren
we schrijven?
|
Tegenwoordig
gaat bijna elk kind naar school om te leren lezen en schrijven.
Het is een handig om te kunnen want het daardoor kunnen we beter
met elkaar communiceren door middel van brieven of emails. We kunnen
ook boeken en kranten lezen om te weten wat er in de wereld gebeurt.
Schrijven helpt ons ook om onze gedachten te ordenen en om gevoelens
uit te drukken. Het mooiste is dat het allemaal zo simpel is: alles
wat we nodig hebben is een pen en papier of computer. |
|
Niet
altijd was het zo gemakkelijk. De oude Maya's kenden geen papier,
pennen of boeken. Ook werd de kinderen niet geleerd hoe ze konden
schrijven. Alleen de mensen die tot de adel behoorden mochten leren
lezen en schrijven. Om speciale gebeurtenissen te noteren werden
speciale schrijvewrs in dienst genomen.. Zo werd een deel van de
Maya geschiedenis bewaard.
|
|
|
|
|
|
Hoe schreven de Maya's?
De
Maya's gebruikten geen letters om te schrijven maar ze maakten
tekeningen. Deze tekeningen staan bekend als hiërogliefen.
In sommige gevallen gebruiken wij ook getekende symbolen in plaats
van het geschreven woord. Zie de volgende voorbeelden:
$
dit symbool betekend geld.
Een pijl betekent richting.
Een kruis stelt altijd een kerk of religie voor.
Een skelet met botten betekend gevaar. We zien het soms op flessen
met een giftige inhoud en het is een symbool dat ook mensen die
niet kunnen lezen begrijpen.
|
|
|
Als
de Maya's het word "jaguar" wilden schrijven, dan tekenden
ze het hoofd van de jaguar. Ze hadden ook hiërogliefen die
klanken voorstelden, vergelijkbaar met onze letter: Elke hiëroglief
stelde een lettergreep voor. Om het woord "jaguar" te
schrijven, gebruiken wij de letters a,g,j en u. De Maya's tekenden
drie hiërogliefen en elk stelde een lettergreep voor, zoals:
ja + gu+ ar
Soms gebruikten de Maya's de tekening en het symbool van geluid
in één enkele hiëroglief. Het is best ingewikkeld
voor ons om de Maya hiërogliefen te lezen. Sommige tekeningen
zoals het hoofd van een jaguar, zijn gemakkelijk te begrijpen,
maar bij andere zijn we nog steeds op zoek naar de betekenis.
|
|
|
Waar schreven de Maya's mee?
|
De oude Maya's hadden geen pen, kant en klare inkt of schriften.
Alles wat ze hadden om te schrijven is wat ze vonden in hun natuurlijke
omgeving. Ze maakten inkt van natuurlijke pigmenten en schreven
met verfkwasten. Ze gebruikten een soort natuurlijk papier dat was
gebleekt met kalk om het witter en meer glanzend te maken. Ze hadden
ook geen boeken zoals wij die kennen. Ze gebruikten lange repenvan
handgemaakt papier die ze als accordeon vouwden om vervolgens aan
beide zijden te beschrijven.
|
|
|
|
Deze
Maya boeken staan bekend als een codex. Ze bevattenn tekeningen
en teksten geschreven in hiërogliefen van de geschiedenis van
de Maya s, hun geloof en hun manier van leven. Helaas hebben
maar vier codexen de koloniale overweldiging overleefd. Omdat ze
zijn gemaakt van zeer kwetsbaar papierzijn vele vernietigd door
de vochtigheid en de hitte. Bovendien hebben de Spaanse overwinnaars
veel van de teksten verbrand omdat zij geloofden dat deze duivels
waren. Ze zorgden dat de Maya s de teksten niet meer konden
lezen, want dat ging tegen hun methoden van bekeren naar het Katholieke
geloof in. |
|
|
|
|
Kun je een trap lezen???
|
|
Één
van de mooiste constructies van de klassieke Maya wereld is de hiërogliefische
trap die is gevonden in het archeologische park van Copán
Ruinas. Het is een gigantische piramide van 21 meters hoog, met
meer dan 2000 hiërogliefen gegraveerd in de trap. In het midden
van het pad kun je de vijf koningen zien, gehakt uit steen. En aan
de onderkant kun je een gigantisch hoofd zien die de opening naar
de onderwereld voorstelt.
|
|
Dit
trapportaal werd ontdekt in verschrikkelijk slechte staat. Half
de trap was aangetast en het was bijna onmogelijk om de goede
orde van de originele treden terug te vinden. De eerste archeologen
begonnen met het reorganiseren van de gekerfde stenen, maar wisten
niet waar ze die precies moesten plaatsen, aangezien ze niet konden
interpreteren wat er stond. Ze plaatsten de stenen op willekeurige
plekken. Het was een ingewikkeld en een lang proces voor de archeologen
maar hun eerbare pogingen om het te restaureren was tevergeefs,
want het maakte alles alleen maar moeilijker voor latere archeologen.
|
|
|
|
|
Hoe
ontcijfer je de Maya hiëroglyfen?
|
Ontcijferen
van hiërogliefen is verre van gemakkelijk. Soms herkennen we
het beeld, zoals het hoofd van een jaguar, maar in de meeste gevallen
lijkt de hiëroglief bekend, maar heeft uiteindelijk een hele
andere betekenis dan de archeologen dachten. Toch hebben de archeologen
in de afgelopen jaren met de ontdekkingen van nieuwe hiërogliefen
85% weten te ontcijferen!
|
|
|
|
| Één
van de meest belangrijke personen in het vertalen van de hiërogliefen
is de Spaanse bisschop Diego de Landa, die aankwam in Yucatan, Mexico,
in 1562. Hij had een grote interesse in het begrijpen en ontcijferen
van de klanken die worden uitgebeeld door elke hiëroglief. Het
probleem was dat hij geloofde dat elke hiëroglief een letter
uitbeeldde, zoals de taal van tegenwoordig. Pas toen de Russische
taalkundige Yuri Knorosov ontdekte dat de hiërogliefen geen letters
voorstelden maar lettergrepen, een samenvoeging van letters, veranderde
deze gedachte. Het ontcijferen van Maya hiërogliefen houdt in
het vergelijken van vele hiërogliefen met elkaar. In sommige
gevallen is het een gok wat ze ermee bedoelden, door het analyseren
van de context of door het gebruik van andere informatie. Bijvoorbeeld,
als je deze zin zou lezen: vandaag was het een hete dag omdat
de XXX erg sterk was. Heb je enig idee welk woord je kunt gebruiken
om XXX te vervangen? |
|
|
Kan een kind
archeoloog zijn?
|
|
|
David Stuart
is een Noord Amerikaanse archeoloog die al sinds kind de Maya cultuur
wilde bestuderen. Deze interesse kwam mede door de invloed en fascinatie
van zijn ouders voor de Maya's. Hij was te jong om samen met zijn
ouders in het veld te werken , maar hij hield ervan om de tempels
te zien, bedekt met al die mysterieuze tekeningen. Toen hij 10 jaar
was, was hij in Coba, Mexico, waar ze net twee beelden hadden ontdekt.
Zijn vader, George Stuart, begon met het tekenen van de hiërogliefen
en ook David tekende mee. Hij bestudeerde ze van alle kanten totdat
hij in staat was om sommige te ontcijferen. Tegen de tijd dat hij
15 was, werd David gezien als een specialist in Maya schrift! Hij
kreeg een studiebeurs om te studeren aan de universiteit en nu als
een volwassene, is hij de directeur van het Maya Hiërogliefen
Departement in het museum van Peabody in de Verenigde Staten. |
|
|
|
Waarom wordt
er niet veel Maya Chortí meer gesproken?
|
De
Chortí taal wordt bijna niet gesproken in de vallei van Copan
en dat is jammer want het is een onderdeel van de cultuur van Honduras.
Het verlies van de taal kwam door vele factoren. Sommige personen
verlieten hun thuis om elders te wonen en werken waar alleen Spaans
gesproken werd, dus zonder mogelijkheden om het Chortí te
blivene oefenen. In andere gevallen werden de Chortí onderdrukt
en gediscrimineerd en werden zo gedwongen om hun moedertaal te verbergen,
want het was verboden of ze waren te beschaamd. De gevolgen waren
groot, de taal werd niet bewaard. In andere woorden: er werd niet
lesgegeven in Chortí op de scholen, ook de ouders leerden
hun kinderen geen Chortí en het resultaat was dat er maar
een paar woorden werden bewaard, zoals: ixchocos (kinderen),
mix (kat) en charco (modderpoel).
Gelukkig is er tegenwoordig weer een hoop interesse in de terugkomst
van de taal. Vele Maya Chortí willen hun cultuur redden en
tegenwoordig wordt in een aantaldorpsscholen weer lesgegeven in
de taal. De Maya hiërogliefen helpen ons de taal van de Maya
voorouders te begrijpen, want veel van de Chortí taal werd
gebruikt in de tijd van de Maya's. Nog een goede reden om onze monumenten
te bewaren!
|
|
|
|
|
Wist je dat...
|
|
Het ontcijferen
van Maya hiërogliefen is geen gemakkelijke taak; velen wetenschappers
hebben grote fouten gemaakt. Één van de eersten archeologen
waren er zeker van dat een hiëroglief een olifant voorstelde,
wat heel raar is, want de Maya's wisten niet eens van het bestaan
van olifanten! |
|
De schriftgeleerden
waren de baas over het schrijven van de geschiedenis en de gebeurtenissen
van het koninkrijk. Ze vormden een aparte sociale klasse en ze hadden
hoog aanzien. Meestal waren ze familie van de koning en woonden
in mooie huizen en ze kleedden zich heel bijzonder.
|
|
| |
De schriftgeleerden
werden beschermd door verschillende "nahaules" zoals het
konijn en de aap. Ze hadden ook een speciale dag in de kalender, de
Tzolk'in, toegewijd aan de schriftgeleerden, de elfde dag, el Chuen.
|
|
| |
